Interpretatie diagnostiek
Figuur 4. Flowdiagram oorzaken obesitas
Multifactoriële obesitas
Een geleidelijk begin van gewichtstoename is typerend voor de meest voorkomende oorzaak van obesitas: de genetische aanleg gecombineerd met obesogene leefstijl- en omgevingsfactoren. Een abrupt begin van gewichtstoename zou moeten leiden tot onderzoek naar een uitlokkende factor zoals een belangrijke levensgebeurtenis, verlies of verandering in het gezin, scheiding van ouders, of psychische problemen zoals angst of depressie.
Medicatie-geïnduceerd
Plotselinge gewichtstoename na start of intensivering van bekende gewichtsinducerende medicatie die leidt tot obesitas én de afwezigheid van andere plausibele verklaringen voor de plotselinge gewichtstoename.
Endocrien
Endocriene oorzaken voor obesitas zijn relatief zeldzaam. Vaak zijn er naast obesitas nog andere signalen die wijzen op een endocriene oorzaak, zoals verminderde lengtegroei. Hypothyreoïdie kan gepaard gaan met gewichtstoename, verminderde lengtegroei, vermoeidheid, obstipatie, droge huid en koude-intolerantie. Hypercortisolisme uit zich in centrale obesitas met dunne armen en benen, striae, groeivertraging en hypertensie. Groeihormoondeficiëntie geeft een toename van vetmassa en verminderde lengtegroei.
Genetische obesitas
Dit is obesitas veroorzaakt door een genetisch defect. Dit zijn ernstige en invaliderende aandoeningen met een verscheidenheid aan begeleidende symptomen of kenmerken. Deze aandoeningen zijn zeldzaam tot extreem zeldzaam en kunnen moeilijk te diagnosticeren zijn.
- Syndromale genetische obesitas
De combinatie met andere syndromale kenmerken is een indicatie voor gerichte diagnostiek naar syndromale genetische obesitas en/of verwijzing naar een klinisch geneticus. Syndromale genetische obesitas verschilt van niet-syndromale, omdat er naast obesitas vaak relevante richting gevende kenmerken zijn. Een voorbeeld is het Prader-Willi syndroom dat gepaard gaat met een ontwikkelingsachterstand, autisme, kleine lengte, hypogonadisme, dysmorfe kenmerken en een voorgeschiedenis van hypotonie en voedingsproblemen tijdens de kindertijd, gevolgd door snelle gewichtstoename tijdens de vroege kinderjaren.
- Non-syndromale genetische obesitas
Non-syndromale genetische obesitasstoornissen worden vaak veroorzaakt door een gendefect dat leidt tot een stoornis in de activatie van de leptine-melanocortine-neuronen in de hypothalamus. Ernstige obesitas presenteert zich doorgaans in de eerste levensjaren en gaat gepaard met extreem onverzadigbaar gedrag (hyperfagie). Vroege (<5 jaar) ernstige obesitas, in combinatie met hyperfagie is een indicatie voor diagnostiek naar non-syndromale genetische obesitas. Het aanvraagformulier is te vinden via: www.dnadiagnostiek.nl (obesitas genen panel).
Hypothalame obesitas
Hypothalame obesitas is obesitas als gevolg van een stoornis in het regelsysteem voor gewicht in de hypothalamus ongeacht de etiologie. Dit kan het gevolg zijn van een hersenbeschadiging als gevolg van operatie bijvoorbeeld bij craniopharyngeoom-chirurgie, een meningitis of ischemische schade. De hypothalamus kan ook door een aangeboren afwijking defect zijn.