Aanvullend onderzoek

Als er sprake is van een bij herhaling verhoogd prolactine is er altijd reden voor verdere evaluatie. 

Stap 1. Bevestig diagnose hyperprolactinemie

• Streef bij het herhalen van een eenmalig verhoogde prolactine waarde naar ideale afname omstandigheden:

  • De patiënt is ten minste 3 uur uit bed en het wordt aanbevolen te prikken tussen 10.00 uur ’s ochtends en de lunch gezien het dag-nacht ritme (hoog in de vroege morgen, laag in de avond)

  • Als het voor het kind haalbaar is, heeft een nuchtere afname de voorkeur

  • Bepaal prolactine ten minste 4 uur na een dosis antipsychotica

  • Zorg voor zo min mogelijk stress rondom de bloedafname, neem bijvoorbeeld 20 minuten rust voor de afname

  • Als er sprake is van een aanzienlijke mate van prikangst of stress, kan een infuus ingebracht worden en 3x in een uur bloed worden afgenomen uit het infuus. 

• Vraag het laboratorium om macroprolactinemie uit te sluiten. Macroprolactinemie heeft geen klinische relevantie en er is geen noodzaak tot verdere analyse. 

Stap 2. Initiële vervolgstappen

Als het prolactine reëel verhoogd is (afhankelijk van de lokale referentiewaarden, maar als indicatie > 500 mU/l) wordt aanbevolen als volgt te handelen:

• Als er medicatie wordt gebruikt die effect op prolactine kan hebben (Tabel 1 of eventueel UpToDate (‘Causes of hyperprolactinemia’), overweeg medicatie te staken of te vervangen (overleg bij psychofarmaca met de behandelend psychiater), indien er geen alarmsymptomen zijn:

  • Afwijkingen bij screenend onderzoek van de hersenzenuwen en gezichtsvelden, uitval van hypofysaire assen, galactorroe, visusklachten, hoofdpijnklachten of amenorroe

Herhaal de prolactine bepaling daarna.

Als de medicatie lastig te stoppen of vervangen is, kan ook een proefstop van 3 dagen worden overwogen, gevolgd door een nieuwe prolactine bepaling. Als de prolactine waarde normaliseert, was er sprake van een medicatie gerelateerde hyperprolactinemie en is geen verder onderzoek nodig. 

Stap 3. Aanvullende diagnostiek

• Sluit leverfalen, nierfalen en op indicatie (meisje met ten minste Tanner stadium M3) zwangerschap uit en controleer de andere hypofysaire assen (zie tabel 2). Een eventuele primaire hypothyreoïdie dient eerst behandeld te worden en de prolactine bepaling wordt herhaald zodra de patiënt goed is ingesteld.

Tabel 2. Laboratoriumdiagnostiek

Als uit de bovenstaande analyses geen verklaring aan het licht is gekomen óf er alarmsymptomen zijn (zie figuur 1): 

• MRI van de hypofysaire/ hypothalame regio, met contrast. De vraagstelling is: zijn er aanwijzingen voor een adenoom/ prolactinoom? Is er een hypothalaam of hypofysair ruimte-innemend proces? Is er druk op de hypofysesteel? Wat is het aspect van de hypofyse en hypofysesteel? 

• Als er afwijkingen op de MRI worden gevonden, dan wordt de oogarts in consult gevraagd om gezichtsveldonderzoek te doen bij aan adenoom van >10 mm. Dit kan primair in het verwijzende ziekenhuis.